De vlag van Ede: het verhaal achter het wapen en de dorpsvlaggen

Wie door het centrum van Ede loopt, ziet aan het gemeentehuis meestal een blauwe vlag met daarop in kleine witte letters “ede”. Dat is niet de officiële gemeentevlag. De echte vlag van Ede is geel en blauw, hangt zelden ergens en heeft een verhaal dat teruggaat tot de Franse tijd.

Een vrouw met een hoed, leunend op een boek

Het begint bij het wapen. Op 20 juli 1816 bevestigde de Hoge Raad van Adel het wapen van de gemeente Ede. In de deftige taal van de heraldiek luidt de omschrijving “van lazuur, beladen met een vrijheidsbeeld rustende op een bijbel, alles van goud”. In gewone woorden staat er een gouden vrouwenfiguur op een blauw schild. Ze draagt een vrijheidshoed, houdt een speer vast en leunt op een boek.

Dat beeld komt niet van de Veluwe, maar uit de nadagen van de Franse Revolutie. De vrijheidsmaagd met haar hoed stond in die jaren ook op Nederlands muntgeld. Het schoutambt Ede nam het beeld over voor zijn zegel, en zo bleef het hangen toen het schoutambt een gemeente werd. Over het boek wordt nog altijd gediscussieerd. De officiële omschrijving noemt het een bijbel, al lees je ook wel dat het om de grondwet zou gaan.

Pas in 1967 een vlag

Een wapen had Ede dus al anderhalve eeuw, een vlag niet. Die kwam er op 6 september 1967, toen de gemeenteraad een ontwerp vaststelde van K. Sierksma van de Stichting voor Banistiek en Heraldiek, gemaakt in overleg met de Hoge Raad van Adel. De vlag bestaat uit twee staande banen, geel aan de mastzijde en blauw aan de andere kant. In het midden staat een gestileerde vrijheidshoed boven een losse boekrug, half op het geel en half op het blauw, steeds in de kleur van de andere baan. Hoed en boek samen zijn een kwart van de hoogte en twee vijfde van de lengte van het doek.

Het is een strakke, bijna grafische vlag. En bijna niemand ziet hem ooit wapperen.

De gemeente zelf grijpt op gewone dagen naar de blauwe promotievlag met het woord “ede”, en bedrijven en inwoners doen dat ook. Ede heeft daardoor twee vlaggen, een officiële die in de kast ligt en een onofficiële die iedereen kent.

Wie de echte wil, kan hem gewoon kopen. Vlaggen Unie levert de vlag van Ede met het gemeentewapen in meerdere maten, van een formaat voor de stok aan de gevel tot een doek voor een mast in de tuin.

De dorpen deden het zelf

De gemeente Ede is meer dan Ede alleen. Bennekom, Lunteren, Otterlo, Harskamp, Wekerom, Ederveen, De Klomp, Deelen en Hoenderloo horen erbij, en een paar van die dorpen wilden een eigen doek. Lunteren en Otterlo gingen voorop. Bennekom volgde in 2012, toen de Historische Vereniging Oud-Bennekom een dorpsvlag aanbood aan toenmalig burgemeester Cees van der Knaap. Die vlag is een knipoog naar de gemeentevlag, blauw en geel, met twee extra zuilen met bollen erop. Die zuilen stonden ooit bij de ingang van het verdwenen landgoed Nergena. In 2017 kon het dorp de vlag opnieuw bestellen, schreef Ede Nieuws destijds.

Wanneer hang je hem uit

Voor een gemeentevlag bestaat geen vlaginstructie zoals voor de Nederlandse driekleur. Je hangt hem uit wanneer je wilt, al is het gebruik om hem na zonsondergang binnen te halen of te verlichten. Op Koningsdag in Ede past hij naast de driekleur met oranje wimpel, en bij een dorpsfeest of een jubileum van de vereniging gaat hij net zo goed aan de mast.

Wie geen mast heeft, redt zich met een vlaggenstok aan de gevel. Wie er wel een heeft, of er een wil, vindt bij Vlaggen Unie alles bij elkaar, van de mast zelf tot de gemeentevlag van vrijwel elke plaats in Nederland.

En het geel-blauwe doek zelf? Een vlag die bijna zestig jaar in de kast ligt, is zonde van het ontwerp.